Երեկ Զովք մտա։ Ամեն ինչ սովորականի նման էր թվում, բայց միայն առաջին հայացքից։ Գետնի վրա տեղ չկար։ Ռուսաստան «չընդունած» մեր վարդերի փնջերն էին շարված՝ անշարժ, մի քիչ խոնարհ, մի քիչ էլ վիրավորված, ինչպես մարդիկ, որոնց չես թողել ներս մտնեն ու նրանք մնացել են դռան մոտ՝ ձեռքին նվերը։ Թարմ էին դեռ, բայց արդեն ինչ-որ կերպ «հանձնված» էին իրենց ճակատագրին։
Մի պահ ինձ թվաց՝ դրանք տարած, հետ բերած աղջկա են նման։ Այն աղջկա, որին ինչ-որ տեղ չընդունեցին, ու նա վերադարձավ՝ գլուխը կախ, ամոթահար։
Վարդերն էլ էին այդպես։ Գլուխները կախ, ծանրացած, ասես ամոթ ունենային, որ չկարողացան գնալ այնտեղ, որտեղ նրանց սպասում էին որպես ապրանք, ոչ թե որպես ծաղիկ։
Ուշադիր հետևում էի մարդկանց։
Բոլորը կարծես փորձում էին չտեսնել այդ «տեսարանը»։ Աչքերը սահում էին վրայով՝ արագ, խուսափող, ինչպես երբ անցնում ես մի տեղով, որտեղ ինչ-որ բան լավ չի ստացվել, ու չես ուզում ներսդ պահել դա։ Կարծես եթե չնայես՝ իրական չի դառնա։
Ես սպասում էի, որ գոնե գնորդների մի փոքր խմբակ կհավաքվի՝ այդքան էժան վարդերի շուրջ։ Բայց ոչ։ Մարդիկ անցնում էին կողքով՝ ինչպես մի բանի, որը թեև գեղեցիկ է, բայց արդեն «խախտված կարգ» ունի։
Միայն մի տխուր, մռայլ հայացք էր կախված օդում՝ ծանր, անբացատրելի։
Հետո նկատեցի մի կնոջ։ Նա ամուսնուն ասաց․
-Էժան է, գնենք։
Ու այդ մեկ նախադասությունը մի տեսակ խախտեց ամբողջ լռությունը։ Թվում էր՝ հիմա պիտի սկսվի սովորական առևտուրը, բայց փոխարենը ստացվեց լարվածություն, որը բառերով չէր բացատրվում։
Ամուսինը շրջվեց ու նայեց նրան այնպիսի հայացքով, որ ես ակամայից սառեցի։ Ոչ բարձրաձայն, ոչ կոպիտ խոսք կար, բայց այդ լռված սաստող հայացքը շատ ավելի ծանր էր, քան ցանկացած նախադասություն։
Ինձ թվաց՝ կնոջ ասածը հանկարծ սխալ տեղում հնչեց՝ ինչպես եթե ինչ-որ մեկը հանգուցյալի ծաղիկները փորձեր տուն տանել՝ պարզապես որովհետև էժան են։
Ու հենց այդ պահից ամբողջ տարածքը ինձ համար դարձավ ավելի ծանր, քան իրականում կար։
Երբ դուրս եկա Զովքից, երկար ժամանակ ինձ հետ եկավ այդ պատկերն ու այդ զգացողությունը՝ ոչ թե վարդերի, այլ մարդկանց լուռ խուսափելու։ Կարծես բոլորս մի քիչ ամաչում էինք ինչ-որ բանից, որը ոչ ոք բարձրաձայն չէր ասում։
Եվ այդ օրվա մնացած մասը արդեն նույն գույնը չուներ։
