Հեռավոր ճամփորդության մեկնող մարդն ի՞նչ է վերցնում իր հետ՝ առաջին անհրաժեշտության իրեր՝ ատամի մածուկ, խոզանակ, սափրվելու պարագաներ, մեկ-երկու ձեռք ներքնաշոր, գուլպա, առնվազն մեկ հատ տաք սվիտր… Հա, մի ռուլոն էլ տուալետի թուղթ, որ բան է՝ հյուրանոցից դուրս բնական կարիքներ ունենա, կարողանա դաշտային պայմաններում վրա-գլուխը մաքրել:
Չեմ կարծում որ մեր երկրի վարչապետին անհրաժեշտ լինի այսքան բան հետը տանել: Ինքնաթիռում տուալետ կա, ինքնաթիռից իջավ՝ կոխելու են հյուրանոց, իսկ այնտեղ բոլոր հարմարությունները կան՝ արդուկ, ֆեն, օճառ, վաննայի փրփուր, մեկանգամյա չստիկներ, փափուկ և կոշտ սրբիչ… Այսինքն մեր երկրի վարչապետը կարիք չունի հետը ռուլոնով տուալետի թուղթ տանել Վաշինգտոն: Մի կողմից էլ պատվիրակություն կա հետը, որ եթե հանկարծ վարչապետը, որտեղ էլ լինի, ձայն տա՝ թուղթ հասցրեք, իսկույն կհասցնեն:
Ճամպրուկի պարունակության համար մեծ նշանակություն ունի, թե որն է տվյալ ճամփորդության նպատակը: Դիցուք՝ Փաշինյանի Վաշինգտոն այցելության նպատակը բավականին քաղաքական է, և դա ենթադրում է, որ նա պետք է ԱՄՆ մեկնած լինի կարևոր թղթապանակներով և փաստաթղթերով, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում դրանք դնի սեղանին և իր զրուցակիցներին ներկայացնի իրականությունը: Հակառակ պարագայում զրուցակիցները հեշտությամբ կարող են «ֆռռացնել» նրան ու անհարմար վիճակում դնել հենց բանակցային սենյակում: Վաշինգտոնը կամ Սպիտակ տունը, հասկանում ես, կառավարության դաչան կամ վարչապետի աշխատասենյակը չեն, որ, երբ ուզենա, համակարգիչը բացի ու իր ապուշ գրառումներով մարդկանց հիմարացնի: Մյուս կողմից էլ Թրամփի ու Ալիևի հետ է հանդիպելու, իսկ դա նշանակում է, որ առանց հաղթանակի բանակցային սենյակից դուրս գալը Փաշինյանի համար հավասարազոր է իշխանազրկման: Ինքը Վաշինգտոն է մեկնել «միջանցք չենք տալիս» բարձրագոչ հայտարարությամբ, հետևաբար, եթե տվեց, ուրեմն պարտված է: Կա՞ երրորդ տարբերակ, այսինքն այնպիսի մուտիլովկա կամ մանիպուլյացիա, որով հնարավոր լինի «միջանցք տալը» ներկայացնել որպես «միջանցք չտալ»: Սա էլ չլինի 44-օրյա պատերազմը, որ համ պարտվես, համ հայտարարես, որ հաղթել ես, համ կորցնես, համ հայտարարես, որ գտել ես, համ թալանես, համ հայտարարես, որ հարստացրել ես մարդկանց: Այստեղ չոր հաշվարկ կա՝ կամ դու ես վերահսկում քո տարածքով անցնող ճանապարհը, կամ քեզ մի կողմ են հրում քո սեփական տարածքից և ուրիշն է վերահսկում այդ ճանապարհը, և այն ինքնաբերաբար վերածվում է միջանցքի, ավելի ստույգ՝ «Զանգեզուրի միջանցքի»: Ի՞նչ է ասելու դրանից հետո Փաշինյանը… Մի՞թե հիմա էլ հայտարարելու է, թե «միջանցքը տվեցինք, բայց գտանք խաղաղությունը: Ո՞վ կհավատա, ո՞վ է տեսել պատանդներով, ռազմական էսկալացիայի սպառնալիքներով, հարևանների շահերի հաշվին նրանց հակառակորդներին լավություն անելու տեսքով խաղաղություն: Քանի՞ կոպեկ արժի այդպիսի խաղաղությունը, երբ դու ունես դեօկուպացիայի կարոտ սուվերեն տարածքներ, երբ դեռ չգիտես էլ, թե որն է քո սահմանը, քանի դեռ դելիմիտացիան ու դեմարկացիան չես ավարտել: Ի՞նչ է, պատմության ընթացքում այսպիսի խաղաղության պայմանագրե՞ր են ոչ ևս եղել: Դրանք ստորագրման պահին գուցե կան, բայց բանակցային սենյակից դուրս եկար՝ արդեն չկան:
Եվ ուրեմն՝ Նիկոլն իր հետ պետք է ունենա մեր բոլոր ռազմագերիների ցուցակը, Հայաստանի օկուպացված տարածքների քարտեզը, միջազգային օրենքների մի ամբողջ տրցակ, որոնք երկրորդ և երրորդ պետություններին թուլ չեն տալիս ՄԱԿ-ի անդամ պետության միջով «միջանցք» բացել և, խելքներին ինչ բրթի, այնտեղով տանել ու բերել: Այստեղ պետք է հստակ ասել՝ ոչ, դա պետք է լինի ճանապարհ, որը վերահսկելու եմ ես՝ իմ սահմանապահ և մաքսային ծառայություններով: Ես մի պարզ պահանջ կդնեի զրուցակիցներիս առաջ՝ դուք ինձ կտա՞ք միջանցք Լոս Անջելեսից Բոստոն, Տաշիրից Դաղստան և կամ՝ Գյումրիից Սև ծով: Այս ամենի անունն, ի վերջո բանակցություն է: Հետաքրքիր չէ՞ տեսնել Թրամփի և Ալիևի դեմքերըն այդ պահին:
Արցախցիների իրավունքների հարցը: Սա, անշուշտ, հաղթաթուղթ կարող է լինել Փաշինյանի համար, եթե նա համարձակվի Ալիևի ներկայությամբ այն բարձրաձայնել Թրամփի առաջ: 120 հազար մարդ է հայրենազրկվել Արցախի հայաթափման արդյունքում, այնտեղ պատմա-մշակութային հուշարձանների ջարդ է սկսվել… Անուն տվեք սրան, պարոն Թրամփ և փորձեք հավաստիացնել, որ արցախցիներն անպայման կվերադառնան իրենց տներն ու հայրենիքը: Չե՞ք կարող, պարոն Թրամփ, դե ուրեմն բարի եղեք խոստովանել, որ ձեզ ոչ թե տևական և կայուն խաղաղությունն է հետաքրքրում, այլ այս 32 կիլոմետրանոց ճանապարը, որին փորձում եք ամեն գնով «միջանցքի» տրամաբանություն հաղորդել:
Դե իսկ բանակցությունների ավարտին, կարելի է հաղթական հայտարարել՝ ես կողմ եմ ճանապարհների բացմանը, կողմ եմ ոչ միայն Սյունիքով, այլև Հայաստանի բոլոր ճանապարներով միջազգային օրենքներին համապատասխան տարանցումներ կազմակերպելուն: Ձեզ էլ, պարոն Թրամփ, շնորհակալ եմ այս հանդիպումը կազմակերպելու, ինչպես նաև Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղություն հաստատելու ջանքերի համար:
Հ.Գ. Գրում եմ ու մտածում՝ ո՞ւր է մեզ այնպիսի բախտ, որ Նիկոլն իր, շատ ներողություն, ցռան թիմով կարողանար այս ամենը դնել Թրամփի ու Ալիևի առաջ: Ես վախենում եմ, որ այդ թիմին Վաշինգտոնում մի ավտո տուալետի թուղթն էլ չհերիքի:
