Ուժը քինախնդրության մեջ չէ, այլ մեծահոգության

Պատմությունը հիշում է ոչ թե ամենաքինախնդիր ղեկավարներին, այլ նրանց, ովքեր կարողացել են հաղթել սեփական վիրավորվածությունը։ Մանդելան ու Լինքոլնը դրա դասական օրինակներն են։ Ասում են՝ լավ ղեկավարը նույնիսկ իրեն քննադատողին չի հետապնդում, այլ իր իրավացիությունն ապացուցում է գործով։ Քինախնդիր ղեկավարը ժամանակ է ծախսում մարդկանց դեմ պայքարելու վրա, իսկ ուժեղ ղեկավարը՝ խնդիրներ լուծելու։ Որովհետև ուժը քինախնդրության մեջ չէ, այլ մեծահոգության։
Նման օրինակները պատմության մեջ շատ են։ Բերեմ ընդամենը երկուսը։

Նելսոն Մանդելան 27 տարի բանտում անցկացնելուց հետո դարձավ նախագահ։ Նա քաղաքական հակառակորդներից վրեժ լուծելու փոխարեն առաջնահերթ դարձրեց ազգային հաշտեցումը։ Նրա աջակցությամբ ստեղծվեց Ճշմարտության և հաշտեցման հանձնաժողով-ը, որի նպատակը ոչ թե զանգվածային վրեժխնդրությունն էր, այլ անցյալի հանցագործությունների բացահայտումն ու հասարակության հաշտեցումը։

Մյուս հայտնի օրինակը Աբրահամ Լինքոլնն է։ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ-ից հետո նա հանդես էր գալիս ազգային միասնության օգտին՝ իր հայտնի խոսքերով. «Չարություն՝ ոչ մեկի հանդեպ, բարություն՝ բոլորի նկատմամբ»։

Այս օրինակները հաճախ են բերվում մեկ պարզ ճշմարտություն ընդգծելու համար. ուժեղ ղեկավարությունը դրսևորվում է ոչ թե անձնական վիրավորանքներով առաջնորդվելու, այլ մեծահոգությամբ, զսպվածությամբ և երկարաժամկետ պետական մտածողությամբ։
Այս օրինակների կողքին փորձենք դիտարկել Հայաստանի իշխանության վերջին ութ տարիները։ Իմ գնահատմամբ՝ հասարակությունը միավորելու, ընդհանուր նպատակների շուրջ համախմբելու փոխարեն, Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական գործելակերպը ուղեկցվում է պառակտող հռետորաբանությամբ, քաղաքական հակադրությունների խորացմամբ, ատելության խոսքի տարածմամբ և ընդդիմախոսների նկատմամբ կոշտ վերաբերմունքով։ Ես միտումնավոր ընտրում եմ ամենամեղմ բնորոշումները՝ առանց դրանք վերագրելու արտաքին ազդեցությունների կամ այլ վարկածների։

Եթե Լինքոլնի խոսքն էր՝ «Չարություն՝ ոչ մեկի հանդեպ, բարություն՝ բոլորի նկատմամբ», ապա շատերի ընկալմամբ այսօր իշխանության վարքագիծը հակառակ տպավորությունն է ստեղծում՝ «չարություն՝ բոլորի հանդեպ, բարություն՝ ոչ մեկի նկատմամբ»։
Եվ հենց այս ֆոնին իշխանությունը շարունակում է հայտարարել, որ Հայաստանը տանում է դեպի եվրոպական արժեքներ։ Սակայն եվրոպական արժեքները միայն աշխարհաքաղաքական ուղղություն չեն։ Դրանք նաև հանդուրժողականություն են, հասարակական համերաշխություն, քաղաքական բազմակարծության հարգանք և այլ կարծիք ունեցողի նկատմամբ պետական զսպվածություն։ Առանց այդ արժեքների՝ «Եվրոպա» բառը կարող է մնալ պարզապես քաղաքական կարգախոս։