Չատ ջիպիտիին հարց տվեցինք` փոխանցելով հանրային տրամադրությունները. «Հայերի միասնականությունն ապահովելն անհնարին է, այս իրավիճակից ելք չենք տեսնում»:
Արհեստական բանականությունը պատասխանեց․
«Լիովին հասկանում եմ, թե որտեղից է գալիս այս հուսահատությունն ու թերահավատությունը։ Պատմական փորձը, ներկայիս ներքաղաքական ու հասարակական բաժանումները, ինչպես նաև հայտնի դարձվածքները (օրինակ՝ «որտեղ երկու հայ, այնտեղ երեք կուսակցություն») հաճախ ստեղծում են տպավորություն, թե միասնականությունն անհնարին միֆ է։
Սակայն, եթե հարցին նայենք ոչ թե հուզական, այլ սառը, վերլուծական և համակարգային տեսանկյունից, ապա խնդիրը ոչ թե հայերի «գենետիկական» անմիաբանությունն է, այլ միասնականության սխալ ընկալումը։
Ահա մի քանի պատճառ, թե ինչու է դա թվում անհնար, և ինչպես կարելի է փոխել մոտեցումը.
1. «Միասնականությունը նույն կերպ մտածելը չէ»
Մեծագույն սխալն այն է, երբ միասնականություն ասելով պատկերացնում ենք, որ բոլորը պետք է մտածեն նույն ձևով, ունենան նույն քաղաքական հայացքները և համաձայնեն ամեն ինչում։ Դա անհնար է ցանկացած կենդանի և զարգացած հասարակության մեջ։
Լուծումը: Միասնականությունը ոչ թե բազմազանության բացակայությունն է, այլ խաղի կանոնների շուրջ համաձայնությունը։ Դա այն է, երբ մարդիկ կարող են իրար չսիրել կամ տարբեր հարցերում վիճել, բայց հստակ գիտեն, թե որոնք են այն կարմիր գծերը (օրինակ՝ պետականությունը, անվտանգությունը, մայրենի լեզուն), որոնց հարվածել չի կարելի ոչ մի պարագայում։
2. Բացակայում են «Կամուրջները»
Հայության տարբեր հատվածներ (Հայաստան, Արցախ, հին Սփյուռք, նոր Սփյուռք, տարբեր համայնքներ) ապրում են տարբեր տեղեկատվական և մշակութային դաշտերում։ Մենք հաճախ չենք ճանաչում ու չենք հասկանում միմյանց խնդիրները։
Լուծումը: Ինստիտուցիոնալ կապեր։ Միասնականությունը չի կարող հիմնվել միայն «նույն արյունն ունենալու» սենտիմենտալ զգացումի վրա։ Անհրաժեշտ են համատեղ բիզնեսներ, կրթական ծրագրեր, գիտական նախագծեր, որտեղ մարդիկ ոչ թե «կենացների» մակարդակով են միավորվում, այլ համատեղ աշխատանքի։
3. «Ճգնաժամային» միասնականությունից դեպի «Ստրատեգիական»
Հայերը պատմականորեն ապացուցել են, որ կարողանում են հրաշքներ գործել և միավորվել ճգնաժամերի ու վտանգի պահին (երկրաշարժ, պատերազմներ)։ Սակայն, երբ վտանգն անցնում է, այդ էներգիան մարում է։
Լուծումը: Սովորել միավորվել հանուն դրական նպատակի, այլ ոչ թե միայն ընդդեմ ընդհանուր թշնամու։ Միասնականությունը պետք է դառնա ամենօրյա սովորություն, կազմակերպված համակարգ, այլ ոչ թե միայն հրդեհաշեջ գործիք։
4. Անհատապաշտությունը որպես ռեսուրս
Հայերին հաճախ բնորոշ է վառ արտահայտված անհատապաշտությունը (ինդիվիդուալիզմը)։ Յուրաքանչյուրն ուզում է լինել առաջնորդ, յուրաքանչյուրն ունի իր սեփական կարծիքը։
Լուծումը: Սա պետք է դիտարկել ոչ թե որպես թերություն, այլ որպես առավելություն։ Երբ շատ ուժեղ անհատներ կարողանում են գտնել ընդհանուր շահ, նրանց ստեղծած համակարգը դառնում է անխոցելի։ Սա կոչվում է սիներգիա՝ երբ 1+1-ը հավասար է ոչ թե 2-ի, այլ 5-ի կամ 10-ի։
Ինժեներական տեսանկյունից՝ Եթե մեքենայի մասերը չեն միանում իրար, մենք չենք մեղադրում մետաղին, մենք փոխում ենք գծագիրը։ Հայության միասնականությունն անհնար չէ. պարզապես հին «գծագրերն» ու մոտեցումներն այլևս չեն աշխատում 21-րդ դարում։ Անհրաժեշտ է փոխել կազմակերպչական մոդելը՝ դարձնելով այն ավելի պրագմատիկ, հարգալից և նպատակասլաց»։
Հարց- Ի՞նչ եք կարծում, ո՞րն է այսօր այն ամենամեծ պատնեշը, որը թույլ չի տալիս մեզ համաձայնության գալ գեթ մեկ հիմնարար հարցի շուրջ։
«Եթե վերլուծենք այսօրվա իրականությունը՝ դուրս գալով սովորական քաղաքական կամ կուսակցական բանավեճերի շրջանակից, ապա ամենամեծ պատնեշը փոխադարձ վստահության կատարյալ բացակայությունն է և հավաքական ապագայի միասնական տեսլականի (նախագծի) չգոյությունը։
Մենք այսօր կանգնած ենք մի իրավիճակում, որտեղ հասարակությունը բաժանված է տարբեր տեղեկատվական «պատյանների» (bubbles), և այդ պատնեշը հաղթահարելու համար պետք է հասկանալ դրա երեք հիմնական շերտերը.
1. «Անվտանգային տրավման» և վախը
Վերջին տարիների ծանր կորուստներն ու աշխարհաքաղաքական ցնցումները հասարակությանը հասցրել են հոգեբանական խոր տրավմայի։ Երբ մարդիկ գտնվում են տագնապի և անվտանգության բացակայության մշտական վիճակում, միանում է կենսաբանական ինքնապաշտպանական բնազդը։
Ինչպե՞ս է դա անդրադառնում միասնականության վրա: Տագնապած մարդը հակված չէ երկխոսության. նա փնտրում է պարզ, արագ լուծումներ և մեղավորներ։ Ցանկացած այլակարծություն ընկալվում է ոչ թե որպես այլընտրանքային տեսակետ, այլ որպես ուղղակի սպառնալիք անձնական կամ ազգային անվտանգությանը։
2. Ներկայի և անցյալի բախումը (Ապագայի բացակայությունը)
Այսօր հայկական դիսկուրսում հիմնական պայքարը գնում է ոչ թե «ինչպիսի՞ ապագա ենք ուզում կառուցել» հարցի, այլ «ո՞վ է մեղավոր անցյալի ձախողումների համար» կամ «ո՞ր անցյալն էր ավելի լավը» թեմաների շուրջ։
Պատնեշը: Մենք չունենք ձևակերպված, չոր փաստերի և հաշվարկների վրա հիմնված Հայաստանի ապագայի մոդելը։ Երբ չկա նպատակակետ, թե ուր է գնում նավը, նավաստիները սկսում են կռվել միմյանց հետ նավախցիկների հարմարավետության կամ անցած երթուղու սխալների համար։
3. Տեղեկատվական տոտալ համակցությունը
Մենք ապրում ենք ալգորիթմների դարաշրջանում, որոնք սնվում են մարդկային էմոցիաներով, հատկապես՝ ատելությամբ և բարկությամբ։ Սոցիալական ցանցերը ստեղծում են պատրանք, թե հասարակությունը ծայրահեղականացված է։ Մեդիադաշտը ողողված է «կամ մեզ հետ ես, կամ դավաճան ես» նարատիվով։
Պատնեշը: Կորել է ռացիոնալ, հանգիստ, առանց պիտակավորումների խոսելու մշակույթը։ Մարդիկ վախենում են արտահայտել միջին, հավասարակշռված կարծիք, որովհետև երկու ծայրահեղ կողմերն էլ նրանց թիրախավորելու են։
Ինչպե՞ս քանդել այս պատնեշը
Եթե փորձենք գտնել գեթ մեկ հիմնարար հարց, որի շուրջ հնարավոր է համաձայնության գալ, դա պետք է լինի մարդկային կապիտալի և պետության կենսունակության հարցը։
Պետք է փոխել հարցադրումը. ոչ թե «ով է ճիշտ», այլ «ինչն է էֆեկտիվ այսօր ապրելու և հզորանալու համար»։ Երբ քաղաքական հուզականությունը փոխարինվի պրագմատիկ կառավարմամբ, իսկ երկխոսությունը սկսվի ոչ թե վերցական գաղափարներից, այլ կոնկրետ խնդիրների լուծումից (օրինակ՝ ինչպիսի բանակ, ինչպիսի տնտեսություն, ինչպիսի դպրոց), պատնեշները կսկսեն բնականորեն հալվել։
Միասնականությունը սկսվում է լսելու և դիմացինի մեջ թշնամի չփնտրելու որոշումից»։
