«Հրապարակի» զրուցակիցը տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանն է։
- Գյուղմթերք, ձուկ, ալկոհոլային խմիչքներ, ծաղիկներ… Ռուսաստան մեկնող հայկական արտադրանքի սահմանափակումների ցանկն օրեցօր մեծանում է։ Սա արդեն լուրջ դժգոհություն է հարուցել ՀՀ տնտեսվարողների շրջանում, բայց՝ ո՛չ կառավարությունում։ Ավելին, Փաշինյանը հայտարարում է, թե հայկական արտադրանքը կառաքվի եվրոպական շուկա, ինքը փոխհատուցումներ կտա եւ գիտի, թե ինչպես հարստացնել Հայաստանը։
- Տնտեսական հարաբերություններում քաղաքական գործոնը միշտ էլ կարեւոր դեր է խաղացել, հատկապես՝ այնպիսի երկրների միջեւ, որոնք ունեն խոր տնտեսական ինտեգրում։ Եթե Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ քաղաքական տարաձայնությունները խորանան, ապա դրանց տնտեսական հետեւանքներն առաջին հերթին զգալու են տնտեսվարողները։ Գյուղմթերքի, ձկնարտադրության, ալկոհոլային խմիչքների եւ այլ ապրանքների արտահանման սահմանափակումները հարվածում են հատկապես այն ոլորտներին, որոնք տարիներ շարունակ ուղղված են եղել ռուսական շուկային։ Միաժամանակ, պետք է արձանագրել, որ Հայաստանի տնտեսության համար շուկաների դիվերսիֆիկացումը ռազմավարական անհրաժեշտություն է։ Սակայն այլընտրանքային շուկաների ձեւավորումը երկարաժամկետ գործընթաց է եւ չի կարող կարճ ժամանակում ամբողջությամբ փոխարինել ռուսական շուկայի ծավալներին։ Հետեւաբար, տնտեսական ռիսկերի կառավարումը պահանջում է ոչ թե հայտարարություններ, այլ հստակ ծրագրեր եւ անցումային մեխանիզմներ։
- Պուտինը հայտարարել է, որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու դեպքում ՀՀ-ն ազատ առեւտրի համաձայնագրերից չի օգտվի այլեւս, կդադարեցնեն Երեւանի հետ ինտեգրացիոն գործընթացներին վերաբերող աշխատանքը, էներգակիրների գների աճը կհանգեցնի ՀՀ ՀՆԱ-ի առնվազն 14 տոկոսի կորստին, խնդիրներ կունենան նաեւ ՌԴ-ում աշխատող մեր հայրենակիցները։ Փաստորեն, «նշան բռնելով Փաշինյանի վրա»՝ ակամայից «վնասում են» ՀՀ քաղաքացուն։
- Եթե Հայաստանը հրաժարվի ԵԱՏՄ անդամակցությունից, ապա անխուսափելիորեն կվերանայվեն այն արտոնյալ պայմանները, որոնցից օգտվում են հայկական ընկերությունները եւ քաղաքացիները։ Խոսքը վերաբերում է ոչ միայն ապրանքների ազատ տեղաշարժին, այլեւ աշխատուժի, կապիտալի եւ ծառայությունների ազատ շրջանառությանը։ Միեւնույն ժամանակ, տնտեսական գնահատականները պետք է դիտարկել ոչ թե քաղաքական հայտարարությունների, այլ կոնկրետ հաշվարկների հիման վրա։ Ցանկացած փոփոխություն առաջին հերթին ազդեցություն կունենա Հայաստանի քաղաքացիների, բիզնեսի եւ աշխատողների վրա։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է խուսափել այն իրավիճակից, երբ քաղաքական հակասությունների գինը վճարում է հասարակությունը։
- ՌԴ-ում հանգիստ են՝ հայկական ապրանքների մատակարարման սահմանափակումները բացասաբար չեն ազդի իրենց երկրի տնտեսության վրա, քանի որ իրենց պահանջարկի մեծ մասը բավարարում են սեփական արտադրության միջոցով։ Նշում են, որ հայկական ծիրանը, բալը կփոխարինեն թուրքականով, ադրբեջանականով եւ այլն։ Իսկապե՞ս ոչինչ չեն կորցնի հայկական արտադրանքի ներկրումն արգելափակելով։
- Օբյեկտիվորեն՝ հայկական արտադրանքը ռուսական տնտեսության ընդհանուր ծավալների մեջ մեծ մասնաբաժին չի զբաղեցնում։ Հետեւաբար, որոշ ապրանքների ներմուծման սահմանափակումը ՌԴ մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա էական ազդեցություն չի ունենա։ Սակայն դա չի նշանակում, որ հայկական արտադրանքը ռուսական շուկայում արժեք չունի։ Հայկական կոնյակները, գինիները, պահածոները, մրգերն ու ծաղիկները զբաղեցնում են որոշակի սպառողական հատվածներ եւ ունեն իրենց հավատարիմ գնորդը։ Այսինքն՝ Ռուսաստանի տնտեսությունը մեծ կորուստներ չի կրի, սակայն առանձին բիզնեսներ եւ սպառողներ կարող են զգալ այդ բացը։ Հայաստանի համար, սակայն, ազդեցությունն անհամեմատ ավելի զգալի է, քանի որ արտահանման զգալի մասը կենտրոնացած է հենց այդ շուկայում։
- Մոսկվան զգուշացնում է՝ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու դեպքում գազի սակագինը քառակի կթանկանա։ ՌԴ փոխվարչապետն էլ համոզված է՝ ՀՀ-ն բացի ռուսականից այլ գազ չի ստանա․ հարցն այն է՝ ո՞ր երկրի միջոցով եւ որքա՞ն թանկ։ Տնտեսական հետեւանքների մեջ գազի թանկացման թեման թերեւս ամենազգայունն է․ ինչպե՞ս կանխել սոցիալական ծանր հարվածը։
- Գազի գնի փոփոխությունը Հայաստանի տնտեսության համար ամենազգայուն հարցերից է, քանի որ այն անմիջական ազդեցություն ունի թե՛ բնակչության սոցիալական վիճակի, թե՛ արտադրական ծախսերի վրա։ Գազի թանկացումը սովորաբար փոխանցվում է նաեւ էլեկտրաէներգիայի, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության եւ մի շարք ապրանքների ինքնարժեքին։ Այս ռիսկը մեղմելու համար անհրաժեշտ է միաժամանակ աշխատել մի քանի ուղղությամբ՝ բարձրացնել էներգաարդյունավետությունը, զարգացնել վերականգնվող էներգետիկան, նվազեցնել էներգակիրների կորուստները եւ սոցիալական աջակցություն տրամադրել առավել խոցելի խմբերին։ Սակայն կարճաժամկետ հեռանկարում Հայաստանի համար ռուսական գազին լիարժեք այլընտրանք գտնելը բավականին բարդ եւ ծախսատար խնդիր է։
- ԵԱՏՄ վերջին գագաթնաժողովում Հայաստանի հարցը քննարկման դրվեց ամենաբարձր մակարդակով, կոչ արեցին՝ սեղմ ժամկետում հանրաքվե անցկացնել ԵՄ-ԵԱՏՄ նախընտրության հարցով։ Փաշինյանը հակադարձում է՝ կմնանք ԵԱՏՄ-ում այնքան ժամանակ, քանի դեռ դա ԵՄ-ին միանալու օրակարգին չի հակասում։ Ի վերջո, ո՞ւր կտանի սանկցիաներով ուղեկցվող ՌԴ-ՀՀ քաղաքական «առճակատումը»։
- Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ տնտեսական կապերը ձեւավորվել են տասնամյակների ընթացքում, եւ դրանց կտրուկ վերափոխումը հնարավոր չէ իրականացնել առանց տնտեսական կորուստների։ Միեւնույն ժամանակ, Հայաստանը փորձում է ընդլայնել համագործակցությունը նաեւ Եվրամիության եւ այլ գործընկերների հետ, ինչը բնական գործընթաց է փոքր եւ բաց տնտեսության համար։ Ամենայն հավանականությամբ, առաջիկա շրջանում կողմերը կփորձեն պահպանել տնտեսական համագործակցության նվազագույն մակարդակը՝ անկախ քաղաքական տարաձայնություններից։ Սակայն եթե քաղաքական լարվածությունը շարունակաբար աճի, տնտեսական սահմանափակումների ռիսկը կմնա բարձր։ Այդ պայմաններում Հայաստանի հիմնական խնդիրը պետք է լինի արտաքին տնտեսական կախվածությունների աստիճանական նվազեցումը եւ նոր շուկաների ու ներդրումային ուղղությունների զարգացումը՝ տնտեսության համար առանց կտրուկ ցնցումների։ Ըստ իս` քաղաքական լարվածությունը կարող է նվազել, եթե հայկական կողմը հրաժարվի հայկական երկաթուղու կառավարումն այլ երկրի փոխանցելու գաղափարից, կամ, փոխադարձ շահով պայմանավորված, նոր քաղաքական որոշում կայացվի:
