Տեսլականների բախման խաչմերուկում

ԵԱՀԿ ՄԽ ամերիկացի համանախագահ Ռիչարդ Հոգլանդի օգոստոսի 23-ի տարաժամ հայտարարությունն առաջին պահին նույնիսկ պանիկա առաջացրեց, մանավանդ, որ համընկավ Պուտին-Սարգսյան՝ Սոչիում կայացած հանդիպման հետ: Հոգլանդի հայտարարությունն Արցախի խնդրի կարգավորման հանրահայտ կետերի մասին շատ ավելի սառը կընդունվեր, եթե արվեր հարգարժան համանախագահի պաշտոնավարման ավարտի հետ կապված որեւէ միջոցառման ժամանակ կամ, ինչպես դա տեղի ունեցավ նրա նախորդի՝ Ջեյմս Ուորլիքի ժամանակ, ներկայացվեր որպես հարցի կարգավորման ամերիկյան տեսլական: Վերջին հաշվով՝ Հոգլանդը, այո, ոչ մի նոր բան չի ասել, եւ եթե մենք նրա հայտարարությունը համեմատենք Ուորլիքի «տեսլականի» հետ, կտեսնենք, որ կարգավորման կետերը նույնությամբ համընկնում են: Նոր հեծանիվ ստեղծողը մենք ենք այս պահին, որ այսպես իրար ենք անցել, ընդհուպ եզրակացություններ ենք անում Պուտին-Սարգսյան հանդիպման տապալման մասին:

Նախապես հայտարարվել էր, որ Սոչիում Հայաստանի եւ Ռուսաստանի նախագահները կքննարկեն նաեւ Արցախի խնդիրը: Հանդիպման մասին եղած հաղորդագրություններից, սակայն, երեւում է, որ հատուկ անդրադարձ չի եղել այդ խնդրին, թեեւ քիչ հավանական է, որ նրանք դա առանձին չեն քննարկել:

Արցախի խնդրի կարգավորման այն տեսլականը, որ պնդում է ամերիկյան կողմը, իրականում անընդունելի է թե Հայաստանի եւ թե Ադրբեջանի համար: Մենք համաձայն չենք ազատագրված տարածքների, մեխանիկական, աննպատակ վերադարձին, իսկ Ադրբեջանը՝ Արցախին ինքնավարության որեւէ կարգավիճակ (միջանկյալ կամ վերջնական) տալուն: Կողմերի համար անհասկանալի է նաեւ միջազգային խաղաղարարների դերակատարությունն այն դեպքում, երբ, ինչպես ամերիկյան կողմն է նշում, նախապես պետք է լինեն անվտանգության երաշխիքներ: Խոսվում է, օրինակ Լաչինի միջանցքի անվտանգ լայնության մասին, որպեսզի Հայաստանը հուսալի կապ ունենա Արցախի հետ: Հարց է առաջանում՝ ժամանակակից զենքերի առկայության պայմաններում որքա՞ն կարող է լինել այդ միջանցքի լայնությունը: Եթե շատ լայն պետք է լինի, ապա համաձայն չէ Ադրբեջանը, իսկ եթե պետք է լինի մի փոքր ավելի լայն, քան բուն ավտոմայրուղին է, ապա դա անվտանգ չի կարող լինել ոչ մի պարագայում:
Քննության չի դիմանում նաեւ Հոգլանդի պնդումը, թե հայկական կողմն առանց Ադրբեջանի իշխանությունների հետ համաձայնեցման չի կարող որեւէ քայլ անել ազատագրված տարածքների բնակեցման եւ կառուցապատման ուղղությամբ: Կարծում ենք՝ տեղին է այստեղ համեմատությունը պաղեստինյան տարածքներում Իսրայելի՝ բնակեցման եւ շինարարության ծրագրերի հետ: Ի դեպ, այդ տարածքները նշվում են որպես Իսրայելի պաշտպանական գոտի, ինչը, ազատագրված տարածքների պարագայում ասում ենք նաեւ մենք: Ստացվում է, որ ամերիկյան տեսլականն այս դեպքում երկփեղկվում է, եւ այն, ինչ սեփական անվտանգության համար կարելի է Իսրայելին, չի կարելի Արցախին: Ապրիլյան պատերազմը Վաշինգտոնին, հավանաբար, անհրաժեշտ հետեւություններ անելու համար քիչ էր, այլապես նրա ներկայացուցիչը, այս էլ որերորդ անգամ, չէր կրկնի 90-ականների սկզբին Արցախին պարտադրված պատերազմում ազատագրված տարածքներն Ադրբեջանին վերադարձնելու պահանջը:
Արցախի ներկա ստատուս քվոյի անընդունելի լինելու մասին խոսել է նաեւ ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը՝ ընդգծելով, որ այն անընդունելի է ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ ՄԽ անդամ շատ երկրների ու համանախագահ տերությունների համար: Ի տարբերություն ամերիկյան կողմի, սակայն, Լավրովը չէր շարադրել Ռուսաստանի տեսլականն այս հարցում եւ շեշտադրումներ էր արել հակամարտող կողմերի փոխզիջումների վրա՝ դրանց ընտրությունը թողնելով Հայաստանին եւ Ադրբեջանին: Եթե գործադրվի Լավրովի այս «գաղտնի պլանը», ինչպես այն անվանում էին հարցի կարգավորման մեջ ռուսական դիվերսիայի հետք որոնողները, ապա հարցը կարող է կարգավորվել շատ ավելի սահուն եւ խաղաղ ճանապարհով, ինչը չես ասի ամերիկյան տեսլականի մասին, որը միակողմանի զիջումներ է պարտադրում հայկական կողմին եւ բազմաթիվ անորոշություններ թողնում ապագա սերունդներին:
Արցախի խնդիրը Սիրիայի, Աֆղանստանի, Լիբիայի, Վենեսուելայի, Եգիպտոսի, Ուկրաինայի խնդիրների նման դրսից ներմուծված խնդիր չէ: Հետեւաբար, այն նաեւ դրսից պարտադրվող լուծումներ ունենալ չի կարող: Բոլորը, այդ թվում՝ Ադրբեջանը, ԱՄՆ-ն, Ռուսաստանը, Ֆրանսիան եւ ՄԽ մյուս երկրները, ՄԱԿ-ը, ԵԱՀԿ-ն, հասկանում են, որ Արցախի հարցն ազգային հարց է ու պետք է լուծվի ազգի ինքնորոշման իրավական հիմքերի վրա: Արցախի հարցի կարգավորման առաջին եւ պարտադիր պայմանը կարող է լինել միայն ու միայն Արցախի Հանրապետության ճանաչումը, որպես ամենաամուր երաշխիք հարցի հետագա խաղաղ կարգավորման համար: Նախադեպը Կոսովոն է, եւ Հոգլանդը, վստահ ենք, գիտի դա:

Հետեւաբար, ինչո՞ւ են համանախագահներն Արցախի հարցում աջ ականջը ձախ ձեռքով շփում: Դժվար չէ հասկանալը, որ խնդիրը նրանց դեպքում ոչ թե Արցախն է, այլ տարածաշրջանը: Գերտերությունների պայքարը տարածաշրջանում հաստատվելու համար է ընթանում: Հոգլանդը հասկանում է, որ հարցի կարգավորման ամերիկյան տեսլականն անընդունելի է ոչ միայն հակամարտող կողմերի, այլեւ այս տարածաշրջանում ԱՄՆ հիմնական եւ հավերժ մրցակցի՝ Ռուսաստանի համար: Վաշինգտոնը խնդիրը չի տեսնում Սարգսյանին կամ Ալիեւին համոզելու մեջ: Վաշինգտոնին պետք է առաջին հերթին Ռուսաստանին հասկացնել, որ ժամանակն է թողնելու տարածաշրջանը, ինչպես դա տեղի ունեցավ Եվրոպայում, Աֆղանստանում, ինչպես դա տեղի է ունենում Սիրիայում: Կարճ՝ ԱՄՆ-ի «փորացավը» Ռուսաստանն է, որին հարավկովկասյան տարածաշրջանում շփոթության մատնելու համար Վաշինգտոնը գործի է դրել նաեւ թուրքական խաղաքարը՝ Ռուսաստանին կանգնեցնելով անլուծելի ռեբուսի առջեւ եւ զրկելով վճռական քայլեր կատարելու հնարավորությունից: ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան հայտարարում է ԵԱՏՄ-ի (ռուսական վերջին բլոկի) հետ պայմանագիր ստորագրելու, անդամ դառնալու մասին: Մոսկվայում պետք է խոշոր եղջերավորներ լինեն նստած, որ հավատան այս զառանցանքին: Ի դեպ՝ հավատացողներ կան, որոնք պատրաստ են ռուս զինվորների արյան ու ոսկորների վրա խրախճանք սարքել Թուրքիայի հետ: Էրդողանն արդեն հայտարարել է, որ տեղում կթաղի բոլոր նրանց, ովքեր կփորձեն մասնատել 80 միլիոնանոց Թուրքիան: Ի դեմս քրդերի ինքնորոշման, այսօր Թուրքիայի մասնատումն առավել, քան երբեք, իրական է թվում: Ո՞ր կողմում է խաղալու Ռուսաստանը: Դավաճանելո՞ւ է, արդյոք, այս անգամ արդեն քրդերին՝ թուրքական լոլիկի ու կաշվեղենի համար: Մյուս կողմից էլ՝ ԵԱՏՄ-ում Թուրքիայի հայտնվելը, եթե տնտեսական ֆակտորը թողնենք մի կողմ, քաղաքական առումով սպանություն է Ռուսաստանի համար: Դա անհնար է չհասկանալը, որովհետեւ հայտնվում ես մի կառույցում, որտեղ միակ հարց լուծողն այլեւս դու չես, իսկ նորագիր երկիրը միանգամից հսկայական ազդեցություն է ձեռք բերում քո ազդեցության գոտիներում:

Խոսե՞լ են Պուտինն ու Սարգսյանը Թուրքիայի՝ ԵԱՏՄ-ի հետ ազատ առեւտրի պայմանագիր ստորագրելու ցանկության մասին: Ի՞նչ իմանաս: Պաշտոնական լրահոսն այդ մասին նույնպես լռում է:

Էդիկ ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

Մեկնաբանություն
X