Քաղաքագրություն. Մ. Արմեն՝ «Երևան»

Եվ նա տեսավ քարավանը:
Զառիվայրով բարձրանալիս, երկնքի մուգ կապույտ ֆոնի վրա նա տեսավ հարյուրավոր ուղտերի խոշոր սիլուետները մեկը մյուսի ետևից: Լուսնի գունատ լույսի տակ գնում էր քարավանը և սպիտակ աղեղը կանգնած էր նառի գլխավերևում:

Ուղտերը, դեպի վեր խոյացող իրենց երկար վզերի վրա գլուխները բարձր պահած, հանդարտ օրորվում էին առաջ: Յուրաքանչյուր վայրկյան ծալվում ու բացվում էին նրանց բարձր ծնկների կնճիռները: Իրենց վզերի ահագին բարձրունքից նրանք վեհորեն նայում էին առաջ, շատ առաջ, ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը: Յուրաքանչյուր ուղտի վրա, բարձած իրեղենների միջև, նստած էր մի կին, կամ մենակ, կամ երեխայի հետ միասին: Այդ կանանց սպիտակ չադրաները պայծառ անդրադարձնում էին լուսնի լույսը և այդ լույսի տակ կարելի էր հաշվել չադրաների ամենափոքր նախշերն ու պուտերը:
-Գլա՛նգ, գլա՛նգ,- զնգզնգում էին բաժակաձև զանգակները և նրանց տակտի համաձայն, օրորվում էին կանայք ուղտերի սապատների միջև: Նրանք նայում էին առաջ, շատ առաջ և նրանց հայացքը խորն էր ուղտերի հայացքի պես և կարծես այդ հայացքը հասած էր դեպի ինչ-որ գալիք, ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը:

Ուղտերի մեջքերի վրա, երկու կողերն ի վար կախված երկուական հսկա պարկերի միջից, ուր բուրգեր լցված, փայլփլում էին երկուական կլոր կետեր: Դրանք երեխաների աչքեր էին, որոնց մեջ լուսինն էր արտացոլվել: Ուշադիր զանգակաների ձայնին նրանք զարմացած ու լուրջ նայում էին առաջ, շատ առաջ, ուր հեռվի և մթան շղարշում կորած անհատականությունն էր և ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը: Ներքևում, գետի վրայով, յուրաքանչյուր տասնյակ ուղտի առջևից գնում էին երկու-երեքական տղամարդիկ, անլսելի զրուցելով միմյանց հետ: Նրանց փափախների վրա տատանվում էին ուղտերի վզերի ստվերները և բաժակաձև զանգակներից ձայնը ներքև հորդելով՝ թաղվում էր նրանց փափախների գռուզի մեջ:

Եվ անցնում է քարավանը:
Երկար, երկար, նրա երկու ծայրերը կորչում էին հեռուներ մթության մեջ: Թվում էր, թե անվերջ և անսկիզբ քարավանն է դա, կյանքի քարավանը, որի մասին երգել են բազմաթիվ պարսիկ դերվիշները, թուրք շահիրներն ու հայ աշուղները: Եվ Արշակ Բուդաղյանն անակնթարթ նայում էր այդ քարավանին, որի միալար ղողանջն ու օրորը երազի նման պատում էին նրան իրենց շղարշով: Նա միաժամանակ լսում էր և անցած զանգակների, որոնք անցնում էին իր դեմից, լուսնի սպիտակ փայլն իրենց դեղին մետաղի մեջ հալեցնելով: Նա լսում էր, թե ինչպես հեռվում, շատ հեռվում, իրար ետևից հանգչում էին ղողանջները: Միաժամանակ լսում էր, թե ինչպես մի ուրիշ հեռվից, ծնվում և աճում էին նորանոր ղողանջներ: Նա մտովին հետևում էր նրանց, մինչև որ մոտենային, անցնեին իր կողքով և անհետանային այն անծանոթ հեռվում, դեպի ուր հառել էին իրենց հիպնոսացած հայացքները:

Նա գիտեր, որ մի քանի րոպե հետո այլևս նոր հնչյուններ չեն ծնվի և եղածները բոլորը կանցնեն, կմեղմանան, կթուլանան, կմարվեն, ապա կանհետանան: Նա վախով արդեն նկատում էր այդ: Հետզհետե ավելի ու ավելի սկսեցին նրա ականջին հասնել մարվող հնչյունները, նրանք աճեցին, շատացան իրենց մեջ լռեցրին ծագող հնչյունները, հետո մոտիկ հնչյունները: Ապա միանգամից սկսեցին իջնել, խորը, խորը, սկսեցին գնալ հեռու, հեռու, սկսեցին լսվել տխուր, տխուր… Ապա միանգամից տեղափոխվեցին Բուդաղյանի ականջների մեջ և այնտեղ մեռան… Դատարկ հարթության վրա փայլում էր ձանձրալի լուսինը: Ոչինչ հետաքրքիր չկար: Արշակը երեսը շուռ տվեց դեպի քաղաքը և սկսեց նայել: Սակայն նա մտածում էր քաղաքի մասին:

-Անցավ… գուցե վերջին քարավանն էր, վերջիններից մեկը, ժամանակավրեպ ուշացած, կարծես դուրս եկած Հազար ու մի գիշերների գրքից: Իսկ առավոտյան, նույն այդ ճանապարհով նորից կանցնեն սայլերն ու ֆուրգոնները և իրենց ետևից փոշու ամպեր բարձրացնելով կսուրան մուգ կապույտ ավտոները: Քարավանից մնացած կլինեն միայն ուղտերի թրիքի մի քանի կտորներ, ճանապարհի եզրերին…

-Անցավ,- մրմնջաց նա տխուր, կոտրված ձայնով ու խորը հոգոցով: Եվ նրան թվաց, թե խոսքը վերաբերում է քաղաքին՝ Երևանին: Երևանն է անցնողը, Երևանն է հեռացողը:

Մկրտիչ Արմեն՝ «Երևան»

Պատրաստեց՝ Արամ Պաչյանը

Հեղինակ

Արամ

Պաչյան

Մեկնաբանություն
X