Քաղաքագրություն. Մկրտիչ Արմեն՝ «Երեվան»

Եվ նա տեսավ քարավանը:

Զառիվայրով բարձրանալիս, երկնքի մուգ կապույտ ֆոնի վրա նա տեսավ հարյուրավոր ուղտերի խոշոր սիլուետները մեկը մյուսի ետեւից: Լուսնի գունատ լույսի տակ գնում էր քարավանը, եւ սպիտակ աղեղը կանգնած էր նառի գլխավերեւում:
Ուղտերը, դեպի վեր խոյացող իրենց երկար վզերի վրա գլուխները բարձր պահած, հանդարտ օրորվում էին առաջ: Յուրաքանչյուր վայրկյան ծալվում ու բացվում էին նրանց բարձր ծնկների կնճիռները: Իրենց վզերի ահագին բարձունքից նրանք վեհորեն նայում էին առաջ, շատ առաջ, ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը: Յուրաքանչյուր ուղտի վրա, բարձած իրեղենների միջեւ, նստած էր մի կին՝ կամ մենակ, կամ երեխայի հետ միասին: Այդ կանանց սպիտակ չադրաները պայծառ անդրադարձնում էին լուսնի լույսը, եւ այդ լույսի տակ կարելի էր հաշվել չադրաների ամենափոքր նախշերն ու պուտերը:

  • Գլա՛նգ, գլա՛նգ,- զնգզնգում էին բաժակաձեւ զանգակները, եւ նրանց տակտի համաձայն, օրորվում էին կանայք ուղտերի սապատների միջեւ: Նրանք նայում էին առաջ, շատ առաջ, եւ նրանց հայացքը խորն էր ուղտերի հայացքի պես եւ կարծես այդ հայացքը հասած էր դեպի ինչ-որ գալիք, ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը:
    Ուղտերի մեջքերի վրա, երկու կողերն ի վար կախված երկուական հսկա պարկերի միջից, ուր բուրգեր լցված, փայլփլում էին երկուական կլոր կետեր: Դրանք երեխաների աչքեր էին, որոնց մեջ լուսինն էր արտացոլվել: Ուշադիր զանգակների ձայնին՝ նրանք զարմացած ու լուրջ նայում էին առաջ, շատ առաջ, ուր հեռվի եւ մթան շղարշում կորած անհատականությունն էր եւ ուր չէր կարող հասնել քարավանապետի հայացքը: Ներքեւում, գետի վրայով, յուրաքանչյուր տասնյակ ուղտի առջեւից գնում էին երկու-երեքական տղամարդիկ, անլսելի զրուցելով միմյանց հետ: Նրանց փափախների վրա տատանվում էին ուղտերի վզերի ստվերները, եւ բաժակաձեւ զանգակներից ձայնը ներքեւ հորդելով՝ թաղվում էր նրանց փափախների գռուզի մեջ:
    Եվ անցնում է քարավանը:

Երկար, երկար, նրա երկու ծայրերը կորչում էին հեռուների մթության մեջ: Թվում էր, թե անվերջ եւ անսկիզբ քարավանն է դա, կյանքի քարավանը, որի մասին երգել են բազմաթիվ պարսիկ դերվիշները, թուրք շահիրներն ու հայ աշուղները: Եվ Արշակ Բուդաղյանն անակնթարթ նայում էր այդ քարավանին, որի միալար ղողանջն ու օրորը երազի նման պատում էին նրան իրենց շղարշով: Նա միաժամանակ լսում էր եւ անցած զանգակների, որոնք անցնում էին իր դեմից, լուսնի սպիտակ փայլն իրենց դեղին մետաղի մեջ հալեցնելով: Նա լսում էր, թե ինչպես հեռվում, շատ հեռվում, իրար ետեւից հանգչում էին ղողանջները: Միաժամանակ լսում էր, թե ինչպես մի ուրիշ հեռվից ծնվում եւ աճում էին նորանոր ղողանջներ: Նա մտովի հետեւում էր նրանց, մինչեւ որ մոտենային, անցնեին իր կողքով եւ անհետանային այն անծանոթ հեռվում, դեպի ուր հառել էին իրենց հիպնոսացած հայացքները:

Նա գիտեր, որ մի քանի րոպե հետո այլեւս նոր հնչյուններ չեն ծնվի, եւ եղածները բոլորը կանցնեն, կմեղմանան, կթուլանան, կմարվեն, ապա կանհետանան: Նա վախով արդեն նկատում էր այդ: Հետզհետե ավելի ու ավելի սկսեցին նրա ականջին հասնել մարվող հնչյունները, նրանք աճեցին, շատացան, իրենց մեջ լռեցրին ծագող հնչյունները, հետո մոտիկ հնչյունները: Ապա միանգամից սկսեցին իջնել խորը, խորը, սկսեցին գնալ հեռու, հեռու, սկսեցին լսվել տխուր, տխուր… Ապա միանգամից տեղափոխվեցին Բուդաղյանի ականջների մեջ եւ այնտեղ մեռան… Դատարկ հարթության վրա փայլում էր ձանձրալի լուսինը: Ոչինչ հետաքրքիր չկար: Արշակը երեսը շուռ տվեց դեպի քաղաքը եւ սկսեց նայել: Սակայն նա մտածում էր քաղաքի մասին:

  • Անցավ… գուցե վերջին քարավանն էր, վերջիններից մեկը, ժամանակավրեպ ուշացած, կարծես դուրս եկած հազար ու մի գիշերների գրքից: Իսկ առավոտյան, նույն այդ ճանապարհով նորից կանցնեն սայլերն ու ֆուրգոնները, եւ իրենց ետեւից փոշու ամպեր բարձրացնելով՝ կսուրան մուգ կապույտ ավտոները: Քարավանից մնացած կլինեն միայն ուղտերի թրիքի մի քանի կտորներ՝ ճանապարհի եզրերին…

  • Անցավ,- մրմնջաց նա տխուր, կոտրված ձայնով ու խորը հոգոցով: Եվ նրան թվաց, թե խոսքը վերաբերում է քաղաքին՝ Երեւանին: Երեւանն է անցնողը, Երեւանն է հեռացողը:
    Մկրտիչ Արմեն՝ «Երեւան»

Պատրաստեց Արամ ՊԱՉՅԱՆԸ

Հեղինակ

Արամ

Պաչյան

Մեկնաբանություն
X